Naszą witrynę przegląda teraz 153 gości 

Zaloguj się



Polityka społeczna PDF Drukuj Email
Ocena użytkowników: / 7
SłabyŚwietny 
3.1 Lokalna Polityka Społeczna: definicja, cele, przedmiot, instrumenty
Głównym podmiotem polityki społecznej jest władza publiczna, w tym szczególnie państwo. Władza ustawodawcza określa ramy prawne dla polityki społecznej, jej główne cele i sposób finansowania, władza wykonawcza wypełnia te ramy przez powoływanie do życia odpowiednich struktur organizacyjnych i zasila je
w środki materialne. W miarę decentralizacji władzy państwowej zmniejsza się rola organów centralnych, a wzrasta rola władz terenowych, w tym przede wszystkim samorządu terytorialnego i coraz większą wagę zyskuje lokalna polityka społeczna.
Lokalna Polityka Społeczna jest to zintegrowane planowanie społeczne,
w najbardziej ogólnym ujęciu oznacza metody osiągania wyznaczonych celów przez sterowanie procesem rozwoju, integracji i pomocy społecznej. Niestałość uwarunkowań zewnętrznych, istnienie sprzeczności, a nawet konfliktów interesów oraz dążeń przeróżnych grup społecznych, narzuca potrzebę przyjęcia negocjacyjnej formuły zarządzania polityką społeczną.
Adresatami, czy też klientelą, lokalnej polityki społecznej są grupy społeczne
i indywidualne osoby nie mogące z takich czy innych względów zaspokoić we własnym zakresie swoich niezbędnych dla normalnego życia potrzeb. Bez pomocy urządzeń polityki społecznej zostałyby one zepchnięte na margines społeczny, czy też ekskludowane z normalnie funkcjonującej społeczności lokalnej.
W naszym kraju, o tego rodzaju polityce możemy mówić właściwie od czasu transformacji społeczno politycznej, której początek miał miejsce w roku 1989. Wtedy dopiero nastąpiło upodmiotowienie regionalnych i lokalnych społeczności. Wcześniej
w czasach realnego socjalizmu, przy niewielkiej samodzielności władz lokalnych, zdominowanych prze układ centralistyczno resortowy, ten rodzaj polityki określano jako terenową politykę społeczną. Obecnie lokalna polityka społeczna określana jest jako polityka społeczna w skali ?mikro?, która jest realizowana również
w zbiorowościach określonych jako jednostki pomocnicze samorządu terytorialnego.
Proces decentralizacji polityki społecznej państwa w Polsce, jest reformowaniem państwa opiekuńczego, a zarazem spełnieniem emancypacyjnych dążeń społeczności lokalnych, które domagały się upodmiotowienia oraz poszerzenia swych kompetencji.
Z drugiej jednak strony decentralizację polityki społecznej potraktować można jako zabezpieczenie władzy centralnej, poprzez zdjęcie z niej bezpośredniej odpowiedzialność za kryzys społeczny. Jest to też znalezienie możliwości
na przerzucenia części wydatków socjalnych na zainteresowane społeczności czyli
z anonimowego na bezpośredniego użytkownika. Ponadto przekazanie władzom lokalnym prowadzenia polityki społecznej i organizowania zbiorowej konsumpcji pozwala na rezygnacje ze stosowania ujednoliconych, powszechnych norm i praw
w skali ogólnonarodowej. Jest to umożliwienie fragmentaryzacji sprzeczności
i zasłonienie strukturalnych nierówności społecznych, które są dzięki temu maskowane specyfiką regionalną i lokalną. W ten sposób obywatele sami ponoszą odpowiedzialność za wybór najbliższych im władz lokalnych, a co za tym idzie określenie kierunków polityki w tym i kierunków polityki społecznej prowadzonej na danym terenie, a władza centralna w znacznie mniejszym stopniu postrzegana jest jako ośrodek ogniskujący sprzeczności społeczne.
Jednak decentralizacja polityki społecznej spełnia również inne cele. Zaspokajanie potrzeb społecznych w sposób scentralizowany nic bierze pod uwagę lokalnego
i regionalnego zróżnicowania preferencji ludności, wskutek tego nic spełnia warunku optymalnej alokacji zasobów. Decentralizacja przyczynia się natomiast
do znacznej poprawy efektywności alokacji zasobów. Dzieje się tak dzięki korzystniejszemu dostosowaniu usług publicznych do potrzeb konkretnej społeczności. Osiąga się to dzięki lepszej wiedzy o potrzebach jakie ma dana zbiorowość lokalna. Ponadto decentralizacja polityki społecznej daje wiedzę lokalnym władzom o kosztach jakie wiążą się z usługami publicznymi, a to z kolei stwarza bodźce do ich obniżki, gdyż zwiększa poczucie odpowiedzialności za racjonalne zagospodarowanie potrzeb społecznych oraz za wydane na ten cel pieniądze.
Cele lokalnej polityki społecznej wynikają w największym stopniu z sytuacji lokalnej społeczności, jej warunków bytu i rozpoznanych potrzeb. W środowisku realizującym lokalną politykę społeczną występuje bezpośrednie, naturalne połączenie potrzeb oraz środków, które są przeznaczone na ich zaspokojenie. Teza ta wydaje się trafnie charakteryzować istotę lokalnej polityki społecznej, choć nie przesądza ani o pochodzeniu tych środków z budżetu samorządu lub centralnego, ani o ich rozmiarach umożliwiających zaspokojenie rozpoznanych potrzeb. Kształtowanie i modyfikowanie celów lokalnej polityki społecznej następuje jednak, podobnie jak w przypadku polityki regionalnej, w ramach zakreślonych ogólnymi celami przyjętymi do realizacji przez podmioty centralne.
Przebiegająca na tych samych trzech poziomach realizacja polityki społecznej wymaga dysponowania odpowiednimi środkami i dostosowanej do skali zadań struktury podmiotów. Do wspomnianych środków należą: normy prawne, środki finansowe z budżetu gminnego i centralnego oraz specjalne programy, również finansowane z funduszy organizacji międzynarodowych.
W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę na wpływ polityki centralnej na zakres działania podmiotów lokalnych. Dokonuje się on dzięki zadaniom zleconym, jakie są realizowane przez lokalne podmioty z upoważnienia instytucji centralnych oraz poprzez zakres ustalonych ustawowo zadań własnych samorządu terytorialnego o charakterze obowiązkowym. Ponadto niektóre instytucje centralne, jak np. Zakład Ubezpieczeń Społecznych czy Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego prowadzą swoją działalność za pośrednictwem oddziałów, inspektoratów czy urzędów działających
na terenie samorządowych powiatów, wpisując się tym samym w działania lokalnej polityki społecznej.
Realizacja celów polityki społecznej w skali regionalnej wymaga przede wszystkim działań o charakterze diagnostycznym i koordynacyjnym. Określenie hierarchii celów polityki społecznej w skali regionalnej wymaga trafnego rozpoznania problemów społecznych występujących w regionie i niezaspokojonych potrzeb, odczuwanych przez mieszkańców jako źródło społecznego dyskomfortu. Koordynacja programów zaspokajania potrzeb społecznych wybranych grup ludności związana jest w tym przypadku z decyzjami o takiej alokacji środków materialnych pozostających
w dyspozycji samorządu , która umożliwi wyrównanie lub ograniczenie dysproporcji
w stanie poszczególnych dóbr.
Lokalna polityka społeczna w warunkach społecznej gospodarki rynkowej realizowana jest w obszarze, którego granice zakreślają samodzielne zaspokajanie potrzeb, usługi kupowane na rynku oraz świadczenia finansowane ze środków publicznych. O ile w przypadku zaspokajania potrzeb za pośrednictwem rynku decydującą rolę odgrywa cena, wyznaczana przez relacje między popytem a podażą,
o tyle w przypadku gospodarowania przez podmioty polityki społecznej środkami publicznymi duże znaczenie ma racjonalizacja wydatków. Jest ona możliwa między innymi dzięki przyspieszeniu interwencji, to jest skracaniu czasu, jaki upływa między powstaniem sytuacji wymagającej reakcji ze strony podmiotów tej polityki,
a podjęciem decyzji i jej realizacją. Uproszczenie procesu decyzyjnego oraz wynikająca z lepszego rozpoznania potrzeb w środowisku zamieszkania i możliwości ich zaspokojenia szansa na bardziej trafny dobór form działania to dwie istotne przesłanki lokalnej polityki społecznej.
Przesłankami lokalnej polityki społecznej są przede wszystkim: szybka reakcja podmiotów na ujawniające się problemy społeczne; trafne rozpoznanie sytuacji poszczególnych środowisk; lepsze możliwości wykorzystania lokalnego potencjału społecznego, a także uwzględnienie lokalnej specyfiki przy formułowaniu diagnozy społecznej. Racjonalnej gospodarce środkami materialnymi i zasobami ludzkimi sprzyjać powinna również kontrola społeczna. Kontrola ta, postrzegana jako ważny element systemu demokracji lokalnej, odgrywa istotną rolę w ustalaniu hierarchii lokalnych celów polityki społecznej i ich realizacji. Kryteria bliskiej obywatelom polityki społeczne: celowość, gospodarność (efektywne wykorzystanie środków), zgodność z przepisami prawa oraz skuteczność lokalnej administracji są wprawdzie trudno mierzalne, ale trafnie wskazują na potrzebę racjonalizacji wydatków przy konieczności lepszego rozpoznania lokalnych potrzeb.

3.2 Rola gminy, powiatu w Lokalnej Polityce Społecznej
Za obszar realizacji celów lokalnej polityki społecznej uznawane są łącznie gminy i powiaty, jednak zdecydowana przewaga działań praktycznych związanych
z zaspokajaniem potrzeb indywidualnych i zbiorowych ma miejsce na poziomie gminy. Lokalizacja polityki społecznej na obu tych poziomach jest związana z potrzebą racjonalizacji wydatków na politykę społeczną i funkcjonalizacji jej struktur. Skala powiatu jest jednak właściwsza jeśli chodzi o formułowanie całościowej diagnozy kwestia związanych z problemami społecznymi, głownie wskazania sposobów ich rozwiązania przy produktywnym wykorzystaniu infrastruktury społecznej
i racjonalnym gospodarowaniu środkami finansowymi i rzeczowymi.
Podmioty polityki społecznej, które swoimi działaniami obejmują cały powiat, spełniają funkcje bardziej specjalistyczne, zajmującej się zazwyczaj realizacją zadań adresowanych do wybranych grup ludności.
Przesłankami podziału jest tu wyższy poziom fachowości udzielanych usług
np. edukacja na poziomie ponadgimnazjalnym czy świadczenia zdrowotne, które udzielane są zakładzie lecznictwa zamkniętego lub też kryterium ekonomiczne, związane z jednostkowym kosztem udzielanych w skali powiatu świadczeń.
Jeśli chodzi bowiem o świadczenia specjalistyczne, które wymagając wyższych kwalifikacji personelu, a także znacznie lepszego wyposażenia placówek, koszt taki byłby nieporównanie wyższy, gdyby udzielanie ich zorganizowane było na terenie poszczególnych gmin. Skala lokalna polityki społecznej, powinna być zatem rozumiana jako powiat z dalece specjalistycznymi działaniami i gminy, które oferują podstawowe usługi i świadczenia.
Zadania administracji samorządowej w powiecie obejmują m. in. zadania
o charakterze ponad gminnym w wymiarze edukacji publicznej, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, polityki rodzinnej, przeciwdziałania bezrobociu, a także aktywizacji lokalnego rynku pracy, kultury fizycznej i turystyki, wspierania osób niepełnosprawnych i współpracy z organizacjami pozarządowymi.
Najważniejszymi podmiotami lokalnej polityki społecznej w gminie, jak
i w powiecie, są organy samorządu terytorialnego, które spełniają funkcje stanowiące, należą do nich: rada powiatu lub rada gminy lub wykonawcze burmistrzowie, wójtowie, starostowie i prezydenci miast będących powiatami grodzkimi. Wykonywanie niektórych zadań tak dzieje się np. w przypadku pomocy społecznej, realizującej swe funkcje w gminie za pośrednictwem ośrodka pomocy społecznej, a w powiecie - przez powiatowe centra pomocy rodzinie, może być powierzone wyspecjalizowanym instytucjom samorządowym.
Jeśli chodzi o określenie obszaru zadań lokalnej polityki społecznej to można stwierdzić, że cały zakres przedmiotowy centralnej polityki społecznej uwzględnia się na jej szczeblu lokalnym, gdyż każdy problem polityki społecznej ma swój wymiar lokalny, choć jego zasięg przestrzenny jest zróżnicowany.
Za najważniejsze zadaniem gminy w sferze lokalnej polityki społecznej uznaje się zwalczanie ubóstwa, a także zniwelowanie społecznych skutków długofalowego bezrobocia. Zadania te spoczywają, głównie na instytucji pomocy społecznej, której organizacją w coraz większym stopniu obciążony jest samorząd terytorialny. Pomoc społeczna obok zapewnienia świadczeń materialnych ma również inne ważne zadanie
w postaci podejmowaniu działań służących zachowaniu samodzielności życiowej oraz ekonomicznej podopiecznych, a także zapobieganie marginalizacji społecznej środowisk korzystających z pomocy.
Zadania z zakresu lokalnej polityki społecznej spoczywające na jednostkach samorządu terytorialnego dzielą się na własne, które są realizowane z środków własnych oraz na zadania zlecone. Na realizację zadań zleconych środki zapewnia budżet centralny. Natomiast definiowanie zadań własnych gminy podlega pewnym ograniczeniom z niektórych zadań nie wolno im zrezygnować, gdyż mogłoby to wpłynąć niekorzystnie na sytuację wymagających pomocy mieszkańców, są to zadania własne o charakterze obowiązkowym.
Wśród zadań własnych obowiązkowych z zakresu pomocy społecznej należą: udzielanie schronienia, posiłku, ubrania osobom tego pozbawionym, świadczenie usług opiekuńczych w tym specjalistycznych w miejscu zamieszkania, pokrywanie
kosztów związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, udzielanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów powstałych w wyniku zdarzenia losowego np. pogrzebu praca socjalna, a także zapewnienie środków na wynagrodzenia dla pracowników związanych z systemem opieki społecznej oraz stworzenie warunków realizacji
ww. zadań.
Jednak obszar lokalnej polityki społecznej wyznaczają tak naprawdę zadania własne gmin o charakterze fakultatywnym. Właśnie tu bowiem mogą być nakreślane odpowiednie preferencje i hierarchia celów lokalnej polityki społecznej. Zadania
te obejmują: prowadzenie domów pomocy społecznej, ośrodków wsparcia o zasięgu lokalnym oraz kierowanie do nich osób wymagających opieki, przyznawanie
i wypłacanie celowych zasiłków, przyznawanie pomocy rzeczowej, przyznawanie pomocy w naturze na ekonomiczne usamodzielnienie, przyznawanie i wypłacanie zasiłków oraz pożyczek na ekonomiczne usamodzielnienie, pozostałe zadania z zakresu polityki społecznej wynikają z rozpoznania potrzeb gminy.
Pozostałe zadania są zlecone przez administrację rządową i mają charakter obligatoryjny. Zadania zlecone dotyczą głównie świadczeń pieniężnych, podczas gdy fakultatywne formy świadczeń pomocy środowiskowej pozostają domeną gminy. Wprawdzie gmina także udziela w ramach zadań własnych niektórych świadczeń pieniężnych, jednak główny obszar działań dotyczy szeroko pojmowanych świadczeń
w formie usług i pomocy rzeczowej.
Należy zaznaczyć, że gminą została zapewniona samodzielność
w podejmowaniu decyzji o przeznaczeniu środków na realizację zadań własnych
w ramach pomocy społecznej. Samodzielność ta przejawia się w tym, że rada gminy, uchwalając budżet, decyduje, jaką część wydatków przeznaczy na zaspokojenie potrzeb osób spełniających warunki uprawniające do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Samorząd terytorialny, tworząc materialne warunki dla instytucji pomocy społecznej i mając wpływ na powstawanie w gminie atmosfery sprzyjającej rozwojowi pomocy społecznej.
Obecnie trudna sytuacja materialna wielu rodzin powoduje, że pomoc samorządu terytorialnego w większości przypadków koncentruje się na świadczeniach materialnych. Niedostatkiem pomocy jest jej wymuszona często przez zewnętrzne uwarunkowania koncentracja na świadczeniach pieniężnych.
Słabą strona pomocy społecznej, a zarazem słabością lokalnej polityki społecznej jest bardzo ograniczony zasięg świadczeń środowiskowych realizowanych
w formie usług. Tendencję spadkową w tej dziedzinie obserwuje się już od roku 2000 a obecnie odsetek osób korzystających z tego rodzaju pomocy wynosi zaledwie 3,5 %.
Jest to bardzo niekorzystna tendencja, zupełnie nie odpowiadająca filozofii współczesnej polityki społecznej i pomocy społecznej, gdyż świadczenia w formie usług powinny spełniać ważną funkcję integracyjną. Natomiast ich oraz ograniczenie pomocy do świadczeń materialnych poważnie zagraża zepchnięciem środowisk korzystających z pomocy na margines życia społecznego, co odbije się niekorzystnie na całości społeczeństwa.
Należy jednak pamiętać, że zadania stawiane podmiotom pomocy społecznej wykraczają znacznie poza samo udzielanie świadczeń i obejmują także takie dziedziny jak szacowanie rozmiarów potrzeb i ustalanie zasad kolejności ich zaspokajania, organizowanie i koordynowanie działań organizacji i osób fizycznych w celu udzielania pomocy społecznej, pozyskiwanie środków z funduszów gminy oraz budżetu terenowego np. środki pochodzące z fundacji czy darowizn, działań instytucji zajmujących się udzielaniem świadczeń, w przyszłości także organizacją rynku usług socjalnych odpłatnie świadczonych na terenie gminy przez podmioty gospodarcze, dokonujące następnie rozliczeń ze zleceniodawcą, tj. ośrodkiem pomocy społecznej.
Gminy w coraz większym stopniu prowadzą własną politykę pomocy społecznej, poprzez podejmowanie samodzielnych decyzje o zwiększeniu środków na niektóre rodzaje świadczeń fakultatywnych, zmianie struktury udzielanych świadczeń, zatrudnieniu odpowiednich specjalistów, uruchomieniu ośrodka terapii, tworzeniu ośrodków wsparcia czy wybudowaniu bądź przejęciu domu pomocy społecznej.
W lokalnej polityce społecznej można wyróżnić kilka newralgicznych sfer
do, których zaliczyć można min. lokalną politykę zdrowotną. Obejmuje ona działania
w zakresie profilaktyki, leczenia i rehabilitacji; podmioty lokalne mają tu zapewnione pod względem organizacyjno-prawnym, finansowym i programowym pole do działań własnych w ramach centralnie prowadzonej polityki. Wprawdzie rola gminy jako podmiotu polityki zdrowotnej została poważnie ograniczona na skutek rozwoju systemu ubezpieczenia zdrowotnego, ale ważnymi zadaniami pozostają nadal: planowanie potrzeb mieszkańców w zakresie ochrony zdrowia, kontrola sanitarna, prewencja
i profilaktyka zdrowotna, wspieranie inicjatyw samopomocowych, a także organizacja poradnictwa dla rodzin z osobami chorymi, zwłaszcza przewlekle.
Kolejną niezwykle ważną płaszczyzną lokalnej polityki społecznej jest polityka zatrudnienia, której powiązanie ze szczeblem krajowym jest niezwykle silne. Lokalne inicjatywy są o tyle ważne, że mogą korygować lub łagodzić warunki związane
z ogólnie złą sytuacją na krajowym rynku pracy.
Wprawdzie sytuacja na lokalnym rynku pracy uzależniona jest głownie
od ogólnej sytuacji gospodarczej, to jednak samorządy poprzez prowadzenie odpowiedniej polityki społecznej mają wpływ np. na poziom wykształcenia
i kwalifikacji zawodowych mieszkańców, strukturę ludności.
Polityka zatrudnienia należy do tych, dla których właściwą skalą lokalną jest skala powiatu, gdyż powiat dysponuje większymi możliwościami oddziaływania na rynek choćby właśnie przez podnoszenie poziomu wykształcenia społeczności lokalnych.. Szczególnie istotnym zadaniem polityki kształcenia w skali lokalnej jest wyrównywanie szans dostępu do różnych szczebli oświaty dla dzieci i młodzieży
z różnych środowisk. Utrudniony i nierównomierny dostęp jest obecnie uznawany za jedną z ważniejszych barier edukacyjnych .
W innych politykach szczegółowych, jak mieszkaniowa, kulturalna, organizowania czasu wolnego i wypoczynku, kształtowania i ochrony środowiska naturalnego oraz przeciwdziałania patologii społecznej granica między kompetencjami podmiotów krajowych, a lokalnych nie jest zazwyczaj dość wyraźnie zaznaczona.
W rezultacie daje się zaobserwować tendencję do samoograniczenia się samorządu terytorialnego w realizacji zadań w ramach wymienionych polityk i oddawania inicjatywy w ręce centralnych podmiotów oraz organizacji pozarządowych.
Z drugiej strony można zaobserwować tendencję do przenoszenia większości zadań w zakresie zwalczania ubóstwa na poziom lokalny co spotyka się z zarzutem,
że państwo w ten sposób chce zdjąć z siebie odpowiedzialność za losy ubożejącej części społeczeństwa, szczególnie w sytuacji, gdy ubóstwo to jest następstwem długotrwałego bezrobocia, którego zwalczanie wykracza poza możliwości lokalnych władz
i podmiotów gospodarczych. Taka sytuacja grozi utrwaleniem się w społeczeństwie przeświadczenia, że polityka zwalczania ubóstwa jest przede wszystkim obowiązkiem organów samorządu terytorialnego, podczas gdy w rzeczywistości jej prowadzenie jest również zadaniem państwa. Jednak gminy i powiaty realizują w pierwszej kolejności zadania zlecone przez administrację rządową. Przewaga rozwiązania polegającego na zleceniu realizacji tych zadań instytucjom samorządowym, a nie terenowej administracji socjalnej powołanej przez rząd, polega na możliwości dostosowania praktykowanych form działania i świadczeń do uwarunkowanych lokalnie i lokalnie zdiagnozowanych potrzeb. Rozwiązania ustalone centralnie nie uwzględniają specyficznych dla danego terenu sytuacji. Zakres kształtowania własnej polityki społecznej i ustalania hierarchii zadań pozostawiony organom władzy samorządowej jest z reguły ograniczony przez ustawodawcę zasadami finansowania lokalnej polityki lub zasadami transferu środków dla uniknięcia nadmiernych różnic między regionami kraju.

3.3 Instytucje i Organizacje wspierające Lokalną politykę Rodzinną
Stworzenie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zajęło kilka lat, jednak znalazły się w nich najistotniejsze kwestie dotyczące organizacji pożytku publicznego i umocowały ich status prawny. Powstanie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie miało na celu skonkretyzowanie ważnej dziedziny dla życia społecznego, która z założenia znajduje się bliżej obywatela niż państwo. Reguluje zasady prowadzenia działalności pożytku publicznego przez organizację pozarządowe, tryb, zasady i formy zlecania organizacjom pozarządowym zadań publicznych przez organy administracji publicznej. Określa warunki uzyskania przez organizacje statusu pożytku publicznego oraz nadzór nad ich działalnością. Ustawa precyzuje rodzaje i warunki wykonywania świadczeń przez wolontariuszy oraz sposoby korzystania z tych świadczeń . Za cel organizacji pożytku publicznego stawia zaspakajanie potrzeb społecznych, prowadząc działalność w różnych dziedzinach
i realizując powierzone im zadania. Organizacje pożytku publicznego są partnerem dla władz samorządowych, współpracują i uzupełniają się w realizacji zadań publicznych
i mają istotne znaczenia dla budowy demokratycznego państwa prawa i gospodarki wolnorynkowej. Wprowadzone ustawy dotyczą organizacji zwanych ?trzecim sektorem?, które stanowią nieodzowną cześć układu społecznego
-występującego obok sektora władz publicznych i państwowych, w tym rządowych,
i samorządowych, w szczególności samorządu terytorialnego oraz sektora przedsiębiorców.
Rola organizacji pozarządowych jest ściśle związana z rozwojem społecznym, politycznym i gospodarczym danego państwa. Zajmuje ona miejsce między społeczeństwem a organami administracji publicznej. Istotne jest zakreślenie relacji zachodzących pomiędzy państwem, samorządem, a sektorem pozarządowym i ich współpracy w wykonywaniu zadań administracji publicznej . W demokratycznym państwie celem współpracy organizacji pożytku publicznego, a administracji publicznej jest kształtowanie demokratycznego ładu społecznego w sferze lokalnej. Odbywa się to przez budowanie partnerstwa pomiędzy tymi dwoma sferami. W szczególności opiera się na umocnieniu lokalnych działań, stwarzaniu warunków dla powstania inicjatyw
i struktur funkcjonujących na rzecz społeczności lokalnych, zwiększeniu wpływu obywatelskiego na kreowanie polityki społecznej, poprawie jakości życia i zaspakajaniu potrzeb społecznych. Jednak nie można rozpatrywać organizacji pożytku publicznego na tym samym poziomie co organów administracji publicznej, ponieważ organizacje pozarządowe pełnią jedynie funkcje wspomagającą względem administracji publicznej. Działają one ze sobą zgodnie z zasadą pomocniczości i dialogu społecznego, powinny się uzupełniać i współpracować.. Według zasady pomocniczości przy suwerenności stron zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy o działalności pożytku publicznego
i o wolontariacie organy administracji publicznej respektując odrębność i suwerenność wspólnot obywateli, uznają ich prawo do samodzielnego definiowania i rozwiązywania problemów, w tym należących także do sfery zadań publicznych na zasadach i w formie określonej w ustawie. Organizacje pozarządowe zgodnie z zasadą partnerstwa biorą udział w definiowaniu i identyfikowaniu problemów, głownie na szczeblu lokalnym, których rozwiązywanie stanowi przedmiot zadań publicznych. Jak również
w wypracowywaniu sposobów wykonywania zadań publicznych przez właściwy organ administracji publicznej, a także w wykonywaniu tych zadań
Obecnie wiele samorządów poświęca wiele miejsca problemom swego rozwoju oraz rozwoju poprawy życia swych mieszkańców. Efektywne zarządzanie na szczeblu lokalnym nie jest jednak możliwe bez współudziału i akceptacji ze strony obywateli. Społeczna aktywność lokalnych inicjatyw obywatelskich przyczynia się do lepszego zaspokajania potrzeb jakie ma wspólnota, a także rozwoju poczucia odpowiedzialności za przyszłość danej wspólnoty samorządowej.
Ważnym elementem tej współpracy jest min. zwiększenie bezpośredniego udziału mieszkańców w kreowaniu i realizacji lokalnej polityki społecznej. W związku z tym wiele Jednostek Samorządu Terytorialnego opracowuje programy, które wprowadzają jasne i czytelne rozwiązania włączające organizacje pozarządowe mi. Fundacje i stowarzyszenia w system demokracji lokalnej. Programy takie stanowią propozycje działań dla tych organizacji, które mogą podejmować wspólnie z JST na rzecz realizacji zadań publicznych.
Współpraca JST z organizacjami pozarządowymi opiera się na zasadach: pomocniczości, która oznacza, że np. Wójt Gminy, Burmistrz czy Prezydent zleca realizację zadań publicznych, a organizacje pozarządowe dają gwarancję ich realizacji w sposób fachowy, planowy, który spełnia oczekiwania odbiorców. Suwerenności, która oznacza, że partnerzy mają prawo, w ramach zawieranych umów i porozumień, do samodzielnego wyboru metody, sposobu, miejsca oraz czasu realizacji zadań, a także osób, które je realizują i przyjmują na siebie odpowiedzialność za osiągnięcie zaplanowanych efektów. Partnerstwa, która oznacza, że partnerzy dążą do kompromisu, uwzględniają zgłaszane uwagi, tłumaczą rozbieżności, słuchają się wzajemnie, wymieniają poglądy, konsultują pomysły, wymieniają informacje, aktywnie uczestniczą we współpracy. Efektywności oznaczającej że partnerzy uznają za podstawowe kryterium zlecania zadań publicznych osiąganie maksymalnych efektów z ponoszonych nakładów. Uczciwej konkurencji i jawności, co oznacza w szczególności, że partnerzy są rzetelni i uczciwi, działania i procedury są przejrzyste, decyzje są obiektywne, wszyscy potencjalni realizatorzy zadań publicznych mają jednakowy dostęp do informacji i jednakowe możliwości ubiegania się o dotacje.
Programy współpraca z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami określonymi w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w zakresie lokalnej polityki rodzinnej są realizowane przez: zlecanie organizacjom pozarządowym realizacji zadań publicznych na zasadach określonych w ustawie tzn. zlecanie realizacji zadań publicznych organizacjom pozarządowym odbywa się po przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert, ogłaszanego i przeprowadzanego w oparciu o przepisy ustawy, chyba, że przepisy odrębne przewidują odrębny tryb zlecania zadań.
Programy współpracy JST z organizacjami samorządowymi w sferze lokalnej polityki rodzinnej często opierają się również na aktywnym udziale organizacji pozarządowych w działaniach programowych samorządu. Odbywa się to głównie poprzez uczestnictwo przedstawicieli tych organizacji we wspólnych zespołach, które mają charakter doradczy i inicjatywny. Zespoły te powoływane są przez np. Wójta, Burmistrza bądź Prezydenta w drodze zarządzenia.
Celem działań wspólnych zespołów może być: rozpoznanie problemów
i potrzeb społecznych, tworzenie i konsultowanie programów, które mają charakter kluczowy, wydawanie opinii na temat aktów prawa lokalnego, obustronne informowanie się o planowanych kierunkach aktywności, współdziałanie
w pozyskiwaniu środków z innych źródeł, takich fundusze strukturalne Unii Europejskiej.
Pomoc JST dla organizacji pozarządowych w realizacji różnorakich projektów obejmuje w szczególność: udzielanie informacji o potencjalnych źródłach finansowania
i założeniach udzielania dotacji, wydawanie opinii do wniosków o dotacje ze źródeł zewnętrznych, popularyzowanie ciekawych programów, które mogą uzyskać środki
ze źródeł zewnętrznych. Ponadto JST mogą pomagać w organizacji spotkań i szkoleń, np. w zakresie bezpłatnego użyczenia sal i pomieszczeń. Mogą również umożliwiać organizacjom pozarządowym publikowanie ważnych wiadomości i komunikatów
w lokalnej prasie czy na swych stronach stronie internetowych.
Strefa zadań z zakresu lokalnej polityki rodzinnej jaką mogą realizować JST
we współpracy z organizacjami pozarządowymi jest dość obszerna i może obejmować zadania, które polegają na: udzielaniu pomocy rodzinom, w których występuje problem alkoholowy, pomocy psychospołecznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą w rodzinie, realizowaniu programów profilaktycznych w zakresie organizacji czasu wolnego dzieci i młodzieży, stanowiących alternatywę wobec np. używania narkotyków, czy piciu alkoholu, zapewnieniu prawidłowego wypoczynku dzieci
i młodzieży szkolnej pozostającej w szczególnie trudnej sytuacji rodzinnej, w której występuje problem alkoholowy i inne patologie społeczne, ochronie i promocji zdrowia wśród dzieci, młodzieży oraz dorosłych, upowszechnianiu kultury fizycznej wśród dzieci i młodzieży poprzez prowadzenie zajęć sportowych.
W Polsce charakterystyczne jest to, że współpraca samorządów lokalnych
z organizacjami społecznymi ma niewielką tradycję i obie strony podchodzą do tego zagadnienia z pewną ostrożnością. Można też zauważyć, że wiele organizacji pozarządowych jest przekonanych o swoich dużych możliwościach działania, a nawet zastępowania instytucji samorządowych w realizacji zadań socjalnych, gdyż nie mają one zaufania do zdolności sprawczej instytucji administracji publicznej. Również instytucje samorządowe, mimo że do takiej współpracy zobligowane są przepisami, często nie ufają organizacjom społecznym. Jeśli dochodzi do współpracy to raczej powierzając tym organizacjom zadania odcinkowe i pomniejszając ich znaczenie
w środowisku lokalnym. Podejmowane wspólne działania dotyczące zwalczania ubóstwa oraz wykluczenia społecznego, a także pozostałych problemów socjalnych mają cechy działań krótkookresowych, które są silnie stymulowane przez środki zewnętrzne pozyskiwane z Unii Europejskiej.
W takich warunkach trudno o autentyczne partnerstwo oparte na wzajemnym zaufaniu, przekonaniu o wspólnocie interesów oraz trosce o wspólne dobro. Jednak mimo trudności sam fakt podejmowania współpracy, rokuje dobrze na przyszłość. Bowiem tylko dzięki temu może powstawać wspólnota lokalna.
Znaczenie i rola organizacji pozarządowej w tym organizacji o statusie pożytku publicznego jest istotne dla państwa, a przede wszystkim dla społeczeństwa. Ma
to wpływ na jednoczenie się społeczeństwa w celu wykonania określonego celu, dążenia do osiągnięcia wspólnego dobra dla ogółu, a przy tym pozwala na ekonomiczne gospodarowanie środków finansowych.
System prawny powinien zlecać obywatelom i organizacjom jak najwięcej praw
do wykonywania zadań administracji publicznej. Posiadają lepszą wiedzę i znajomość potrzeb społecznych. Ich działalność nie jest nastawiona na uzyskiwanie korzyści finansowych i posiadają możliwość pozyskiwania środków z różnych źródeł. Zaangażowanie osób skupiających się wokół organizacji jest często oparta na wolontariacie i chęci niesienia pomocy. Działanie tych organizacji sprzyja społeczności obywatelskiej i w myśl zasady pomocniczości współpraca obydwóch szczebli jest korzystna dla ogółu. Zastosowanie tej zasady oparte jest na planie stworzenia mechanizmu przekazywania zadań publicznych innym podmiotom, w tym organizacjom pozarządowym. ?Zasada ta ma być połączeniem idei ograniczenia interwencjonizmu państwa oraz zasadą organizacyjną, regulującą podział obowiązków między sektorem publicznym, a trzecim sektorem w zakresie świadczenia usług społecznych?.
Aktywna współpraca z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego stanowi formę realizacji zadań administracji publicznej. Realizacja ich związana jest z wykorzystaniem środków publicznych. Współpraca musi odbywać się na zasadach: partnerstwa, pomocniczości, suwerenności stron, efektywności, jawności podejmowanych działań oraz legalności. Przekazywanie zadań publicznych organizacjom pozarządowym w tym organizacjom pożytku publicznego powiązane jest z pojęciem prywatyzacji zadań publicznych. Podmioty w znacznym stopniu mogą odciążać lub uzupełniać działania organów administracji publicznej. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 czerwca 2000 roku na podstawie Ustawy o pomocy społecznej, jest ważnym elementem współpracy międzysektorowej na obszarze pomocy społecznej.
Rozporządzenie zawiera informacje na temat zasad i form współdziałania organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego z podmiotami społecznymi w zakresie wykonywania zadań z zakresu pomocy społecznej. Współpraca odbywa się również na podstawie zasad ustalonych w prawie miejscowym, jakim
są uchwały rad gmin i powiatów. Podstawą do przekazywania zadań publicznych
są umowy cywilnoprawne i akty administracyjne. Istotne znaczenie ma również obszar współpracy, np. zadań dotyczących zasięgu regionalnego.
Organizacje pozarządowe potrafią zwrócić uwagę na zagadnienia, które dla administracji publicznej stanowią mały problem ze względu na zasięg. Dzięki takim działaniom organizacji III sektora stanowią one doskonałe uzupełnienie organów administracji publicznej. Zwiększanie zakresu możliwości organizacji z działalnością pożytku publicznego odbywa się z korzyścią dla lokalnych władz, organizacji oraz społeczności. Sprzyja rozwojowi współpracy, realizacji wspólnych działań.
Dlatego też gminy jako lokalne podmioty polityki pomocy społecznej powinny stwarzać warunki do powstawania i rozwoju organizacji pozarządowych, a wśród nich grup samopomocy, zapewniając im sprzyjającą atmosferę społeczną, umożliwiając korzystanie z fachowych konsultacji oraz ułatwiając zaspokojenie potrzeb lokalowych. Samorząd terytorialny, przestrzegając autonomii organizacji pozarządowych,
nie powinien nakładać na wspierane przez siebie organizacje i grupy zbyt wielu obowiązków związanych z koniecznością prowadzenia nadmiernie rozbudowanej sprawozdawczości, by uniknąć zbiurokratyzowania grup samopomocy. Innym zadaniem administracji komunalnej jest koordynacja działań swoich i organizacji trzeciego sektora, by zapobiec rozproszeniu energii społecznej i środków materialnych. Należy wyrażanie podkreślić, że wypełnianie przez ośrodki pomocy społecznej funkcji koordynatora wobec innych podmiotów nie może być traktowane równoznacznie
z przyznaniem im prawa do sprawowania nadzoru nad działalnością organizacji pozarządowych. Zadaniem ośrodków powinno stać się udzielanie merytorycznej
i organizacyjnej pomocy tym organizacjom w przypadkach, gdy nie mogą one własnymi siłami rozwiązać pojawiających się problemów.